Bij nieuwbouwprojecten verandert niet alleen wat we bouwen, maar ook hoe we samenwerken. Voor Zonova Opvang & Onderwijs werken we met het consortium De Elementaire School volgens de UAV-GC-methode aan de nieuwbouw van IKC Nelson Mandela. “Dit betekent dat de bouwpartner niet alleen bouwt, maar onderdeel is van het integrale team dat nadenkt over het ontwerp, de uitwerking en het onderhoud. Dat vraagt om een andere rol van alle betrokken partijen”, zegt procesmanager Danique.
Hoewel de methode in de civiele techniek al langer wordt toegepast, is ze binnen de maatschappelijke bouwsector nog relatief nieuw. Danique: “Ik merk dat alle partijen er nog aan moeten wennen. Dat komt mede doordat de verantwoordelijkheid is verschoven. Binnen de traditionele manier van bouwen regisseren wij het hele proces uit naam van de opdrachtgever – van schetsontwerp tot oplevering. Bij de nieuwe werkwijze ligt de regie grotendeels bij het consortium.
Wij focussen nu vooral op toetsing van prestaties, afspraken en kwaliteit. Doordat er aan de voorkant meer wordt vastgelegd, wordt onze adviserende rol niet kleiner, maar anders. Wij helpen de opdrachtgever om de juiste eisen te formuleren, keuzes scherp te krijgen en tijdens het proces te toetsen of het consortium levert wat is afgesproken.”
Een belangrijk begrip in deze aanpak is het consortium. Dat is méér dan alleen een aannemer. Het is een samenwerkingsverband van een aannemer, architect en adviseur onderwijshuisvesting. Onder de naam De Elementaire School ontwikkelden zij samen een bouwconcept, waardoor niet voor elk project opnieuw het wiel uitgevonden hoeft te worden.
Kennis bundelen van begin tot eind
Door de krachten te verenigen hebben zij een netwerk opgebouwd waarin een enorme hoeveelheid kennis en expertise zijn samengebracht. Daardoor kunnen Berger Barnett Architecten, Slokker Bouwgroep en M3V Project ontwerp, proces en uitvoering vanaf het begin op elkaar afstemmen. Zo stuurt het consortium niet alleen op kwaliteit en kosten, maar ontwikkelt en innoveert het ook als één team. Een belangrijke stap op het gebied van duurzaamheid en circulariteit.
Architect Hans Berger licht toe: “Het is een heel andere manier van samenwerken. Met het consortium hebben we een aantal adviseurs en toeleveranciers om ons heen verzameld die steeds opnieuw samenwerken en ontwikkelen. We werken niet per se met nieuwe producten, maar de manier waarop we de verschillende partijen in het proces betrekken is wel nieuw. Het resultaat daarvan is dat we een digitale bibliotheek hebben gebouwd van elementen. Die kunnen we als een soort legoblokjes gebruiken om scholen te bouwen.”
Vol enthousiasme gaat hij verder: “Het heeft mijn visie op bouwen volledig veranderd. Wat dit zo mooi maakt is dat je met alle partijen – ook de uitvoerders – aan tafel zit om een systeem te bedenken. Samen denken we na over duurzaamheid. Daarmee bedoel ik circulariteit – iets makkelijk uit elkaar kunnen halen en hergebruiken – verantwoord materiaalgebruik, flexibiliteit en CO2-uitstoot. Het geeft enorm veel voldoening dat we gebruik maken van die gebundelde krachten en kennis.”
Danique: “Wat ik leuk vind is dat de aannemer veel vroeger in het proces aan tafel komt te zitten. Daar leer ik van. Zij kijken namelijk anders tegen zaken aan dan dat wij doen vanuit het perspectief van de opdrachtgever. Daarnaast doen ook zij nog nieuwe inzichten op. Door de gestandaardiseerde werkwijze kunnen ze die inzichten direct meenemen naar volgende projecten. Behalve leerzaam is dat ook erg efficiënt!”
Slimme herhaling zonder verlies van maatwerk
Samenwerken op deze manier vereist vroegtijdige afstemming en een andere rol van de opdrachtgever. Dat betekent dat de opdrachtgever vooraf heel scherp moet formuleren welke prestaties, eisen en randvoorwaarden gelden. Zo voorkom je discussies later in het proces.
“We werken met een verzameling elementen die vooraf op elkaar zijn afgestemd. Daardoor is er al in een vroeg stadium veel bekend over het gebouw”, zegt Danique. “Veel zaken liggen contractueel al vast, zoals het taakstellend budget. Als opdrachtgever kun je nog een specifiek Programma van Eisen toevoegen, naast het Programma van Eisen van de gemeente. Binnen dit bouwconcept worden deze uitgangspunten in de beginfase direct vertaald naar de eerste ontwerpvoorstellen. Daarna wordt het doorvoeren van wijzigingen lastiger én kostbaarder. Tegelijkertijd is de behoefte om tijdens het proces nog bij te sturen ook veel kleiner.”
Toch denkt ze dat systeembouw de manier van de toekomst is als het gaat om onderwijsprojecten. “Eigenlijk is het gek dat we bij veel nieuwbouwprojecten het wiel opnieuw proberen uit te vinden. Scholen moeten bijna altijd aan dezelfde eisen en regelgeving voldoen.
Aangezien de gemeente Amsterdam alleen nog scholen bouwt voor vierhonderd leerlingen of meer, zullen we daar denk ik vaker met deze methode te maken krijgen. In kleinere gemeenten zal de werkwijze waarschijnlijk minder snel vanzelfsprekend worden. Niet iedere aannemer kan of wil namelijk op deze manier werken.” Toch ziet het team van De Elementaire School met hun bouwconcept ook kansen voor kleinere schoolgebouwen.
Diversiteit in vorm en uitstraling
Werken met dezelfde ‘legoblokjes’ betekent niet dat iedere school er hetzelfde uit komt te zien. Hans: “Het mooie van alle elementen is dat ze dusdanig klein zijn, dat er veel variatie mogelijk is en je dus altijd maatwerk kunt leveren. De diversiteit in vorm, uitstraling en hoe je het interieur vormgeeft is enorm.”
Dat de elementen altijd dezelfde maten hebben maakt gebouwen ook flexibeler, wat volgens de architect erg belangrijk is. “Stel dat je na tien jaar het gebouw wilt veranderen, dan is dat relatief makkelijk, zonder dat dit meteen grote consequenties heeft voor bijvoorbeeld de installaties.
Neem bijvoorbeeld de gevelelementen”, gaat hij verder. “Die worden in een fabriek gemaakt. De enige beperking die je hebt is dat de randen stabiel moeten zijn, maar binnen die vaste maten kun je eindeloos variëren met de openingen en het materiaal dat je erop aanbrengt. Daardoor zie je écht niet meer dat het om een bouwsysteem gaat en kun je ieder gebouw een eigen uitstraling meegeven.
Zo kunnen we ook IKC Nelson Mandela de uitstraling geven die de opdrachtgever voor ogen heeft. Bijkomend voordeel van die gevelelementen is dat ze vanaf de binnenkant bevestigd worden. Daardoor hoef je ook niet meer met steigers te werken.”
Of systeembouwen de manier van de toekomst is? Alle signalen wijzen die kant op. Voor Versluis is het in ieder geval een ontwikkeling om nauwgezet te volgen. Niet omdat elk project hetzelfde moet worden, maar omdat slimme herhaling ruimte biedt voor meer kwaliteit, duurzaamheid en een efficiënter proces.
“Deze manier van bouwen bevalt enorm goed en heeft mijn visie erop volledig getransformeerd. We maken gebruik van de kracht en kennis van het consortium.”
Hans Berger – Architect
8.7/10